Nhà thờ Áng Sơn: Bừng cháy niềm hy vọng
Tôi trở lại thăm giáo xứ Áng Sơn vào chiều ngày 21.8.2026, cùng với cha Tổng Đại diện Antôn Phan Văn Tự. Chưa đầy một ngày trước đó, một vụ hỏa hoạn đã làm rung động không chỉ giáo xứ nhỏ bé này mà còn cả giáo phận, thậm chí cộng đồng mạng xã hội ở khắp nơi.
Trên đường đi, tôi tự hỏi không biết mình sẽ nói gì với bà con nơi đây. Những hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội từ đêm qua đã khiến nhiều người bàng hoàng. Từ xa, tháp chuông nhà thờ Áng Sơn vẫn đứng đó như bao năm qua. Thế nhưng, hôm nay ngọn tháp ấy đã nhuốm màu khói, và dường như bị om, rạn nứt từ bên trong. Khi bước qua cánh cửa nhà thờ, cảnh tượng trước mắt khiến tôi nghẹn lòng.
Tượng Chúa chịu nạn vẫn lặng lẽ trên cây thánh giá. Khuôn mặt Người vẫn bình an như ngày nào. Nhưng phía dưới là một khung cảnh tan hoang. Tro bụi phủ kín nền nhà. Ngói vỡ nằm ngổn ngang. Những đoạn dây điện cháy đen vắt ngổn ngang trên những cánh quạt. Những thanh gỗ cháy dở màu đen nằm lẫn trong đống đổ nát. Các tấm trần tôn bị sức nóng làm cong vênh, lật ngửa như những tờ giấy mỏng. Mỗi khi có cơn gió thổi qua, chúng lại phát ra những âm thanh khô khốc và buồn bã như não bạt.
Mùi khét vẫn còn đọng lại trong không khí.
Chỉ sau một đêm, ngôi thánh đường thân thương của biết bao thế hệ đã mang những vết thương nặng nề. Nhưng phải đến khi tận nơi nghe mọi người chia sẻ, tôi mới cảm nhận được hết sự khốc liệt của ngọn lửa hung tàn. Đúng như các cụ nói: “thủy hỏa đạo tặc”. Nhiều giáo dân vẫn chưa hết bàng hoàng. Có người kể lại rằng họ đã khóc khi nhìn ngọn lửa bùng lên trong đêm.
Tôi tình cờ gặp một chị giáo dân quê xứ Cồn Thoi, lấy chồng về Hoa Lư, cách nhà thờ Áng Sơn 11km, nhưng thường xuyên đi lễ ở đây, đã xúc động chia sẻ: “Tối qua, khi biết tin con không thể nào ngủ được. Nay đến tận nơi, không cầm được nước mắt. Tim đau thắt lại.”
Đêm qua, Áng Sơn không ngủ. Tiếng khóc hòa lẫn với tiếng mưa rơi, tiếng còi xe cứu hỏa và tiếng người gọi nhau cứu lấy nhà thờ. Nhưng rồi, càng nghe kể, tôi càng nhận ra rằng câu chuyện của Áng Sơn không phải chỉ là câu chuyện về một vụ cháy. Đó còn là câu chuyện về một cộng đoàn đức tin.
Một trong các bà đạo đức, chia sẻ ngấn lệ: “Chúng con buồn lắm, không biết làm sao để hoàn thành để mà vào nhà thờ. Mùa đông lại sắp đến nơi rồi.”
Một bà khác, có lẽ thuộc hội Con Đức Mẹ thì chia sẻ: “Chúng con chẳng biết kêu ai, chỉ biết gọi Chúa, xin Đức Mẹ cứu với”.
Đặc biệt, ngay trong đêm xảy ra hỏa hoạn, khi ngọn lửa còn đang bốc cao, người ta thấy Đức cha Phêrô âm thầm cùng mọi người xuất hiện giữa cơn mưa đến bên nhà thờ. Ngài vừa mới dùng bữa tối sau Thánh lễ ban bí tích thêm sức ở bên giáo xứ Đại Áng thì nhận được tin báo. Không chần chừ, vị mục tử của giáo phận lập tức ghé ngay sang nơi đang cháy rực đỏ trên bầu trời, cách đó không xa. Giữa những dòng người đang hối hả cứu chữa, giữa ánh đèn chớp liên hồi của lực lượng cứu hỏa, ngài lặng lẽ hiện diện. Có lẽ nhiều người cũng không biết. Không một bức ảnh nào được ghi lại. Tất cả đều hướng lên nhà thờ.
Chiều hôm nay cũng vậy, khi bước vào khuôn viên giáo xứ, điều làm tôi xúc động không chỉ những dấu tích của đám cháy, nhưng chính là tình con người. Không ai bảo ai. Người dân tự động kéo đến nhà thờ.
Những người đàn ông lo dọn dẹp hiện trường. Các thanh niên thu gom những mảnh ngói vỡ và những thanh gỗ cháy. Các bà mẹ quét dọn hội trường. Nhiều người âm thầm sửa lại bàn ghế. Có người kể lại rằng đêm qua họ đã liều mình phá cửa để cứu các đồ thờ phượng. Người khác thì tìm mọi cách đưa Mình Thánh Chúa và các đồ thánh ra khỏi vùng nguy hiểm. Người gọi cứu hỏa…vv.
Mỗi người một việc. Không ai đứng ngoài cuộc. Không ai tìm người để trách móc. Dường như mọi người đều hiểu rằng lúc này không phải là lúc than phiền. Đây là lúc cùng nắm tay nhau đứng dậy.
Chưa đầy hai mươi bốn giờ sau biến cố, hội trường giáo xứ đã được dọn dẹp và sắp xếp thành nơi cử hành phụng vụ tạm thời, bao gồm cả mái tôn che ngoài sân, đến 5h chiều, Thánh lễ vẫn được cử hành như thường lệ cho cộng đoàn. Nhà thờ bị tổn thương, không còn an toàn để sinh hoạt. Nhưng đời sống đức tin không bị gián đoạn. Đó là điều kỳ diệu.
Trong Thánh lễ đồng tế chiều nay, một số cha lận cận cũng đến hiệp thông. Trong bài chia sẻ Lời Chúa, cha Luca Phạm Quang Huy, chính xứ La Vân, đã lấy Tin Mừng soi vào bối cảnh thực tại của giáo xứ, giúp mọi người trở về với điều cốt yếu nhất, giới răn trọng nhất: mến Chúa và yêu người.
Ngài nhắc lại rằng ai cũng thuộc lòng điều răn ấy. Nhưng sống được điều đó mới là điều khó. Và rồi cha kể về hành trình từ La Vang trở về khi nhận được tin dữ. Trên xe, các linh mục và tu sĩ đã cùng nhau lần chuỗi Mân Côi cầu nguyện cho Áng Sơn.
Điều đầu tiên các ngài cầu xin không phải là cứu được nhà thờ, nhưng là xin đừng có ai thiệt mạng. Xin đừng có ai bị thương. Bởi vì nhà thờ có thể xây lại. Nhưng mạng sống con người thì không thể thay thế. Nghe những lời ấy, tôi chợt nhớ đến bài đọc thứ nhất trong sách ngôn sứ Êdêkien. Cánh đồng đầy xương khô. Một khung cảnh tưởng như không còn hy vọng. Thế nhưng chính tại nơi ấy, Thần Khí Thiên Chúa đã làm cho những bộ xương khô sống lại và đứng lên thành một đạo binh hùng mạnh.
Khung cảnh nhà thờ Áng Sơn hôm nay có phần giống cánh đồng xương khô ấy. Những mái tôn cong vênh. Những thanh gỗ cháy đen. Những bức tường sạm khói. Tất cả dường như nói về mất mát.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, người ta sẽ thấy một điều khác. Giữa đống tro tàn ấy đang xuất hiện những dấu hiệu của sự hồi sinh. Tôi thấy Ban chấp hành giáo xứ, những người giáo dân đang cùng nhau làm việc. Tôi thấy những bàn tay đang dọn dẹp, những ánh mắt trẻ thơ vẫn đầy niềm tin, những lời cầu nguyện không ngừng vang lên.
Và tôi hiểu rằng ngôi nhà thờ có thể bị thương tích, nhưng Hội Thánh sống động là cộng đoàn tín hữu thì vẫn đang đứng vững. Có lẽ đó cũng là lý do khiến cha Luca nói rằng biến cố này không chỉ là chuyện của riêng Áng Sơn. Đó là chuyện của cả giáo phận Phát Diệm.
Suốt từ đêm hôm qua đến nay, biết bao lời cầu nguyện đã được gửi về đây. Từ các giáo xứ trong giáo phận. Từ những người con Áng Sơn xa quê đến những cộng đoàn tu sĩ; từ những người Công giáo trên khắp đất nước, thậm chí từ nhiều anh chị em ngoài Công giáo, từ nhiều lãnh đạo chính quyền các cấp. Tất cả đều đứng bên Áng Sơn để thắp lên niềm hy vọng trong giây phút thử thách này.
Ngôi nhà thờ Áng Sơn bị cháy, nhưng tình hiệp thông lại bừng sáng hơn bao giờ hết. Và điều đó khiến tôi nhớ đến những biến cố tương tự trong lịch sử.
Năm 2017, nhà thờ Trung Lao thuộc Giáo phận Bùi Chu bị hỏa hoạn thiêu rụi phần lớn công trình. Nhiều người khi ấy đã đau đớn tưởng như không thể vượt qua. Thế nhưng từ đống tro tàn, cộng đoàn đã cùng nhau đứng dậy. Đức tin được củng cố. Tình hiệp nhất được gia tăng. Ngôi thánh đường sau đó được phục hồi trong tình yêu thương và sự chung tay của biết bao người.
Năm 2019, cả thế giới bàng hoàng khi Nhà thờ Đức Bà Paris chìm trong biển lửa. Hình ảnh ngọn tháp đổ sập đã khiến hàng triệu người rơi nước mắt. Nhưng điều kỳ diệu là sau biến cố ấy, người ta lại thấy cả nước Pháp và nhiều nơi trên thế giới cùng chung tay để phục dựng ngôi thánh đường. Hơn thế nữa, biến cố ấy còn đánh thức nơi nhiều người một ý thức sâu xa hơn về đức tin, về di sản thiêng liêng và về những giá trị tưởng như đã bị lãng quên, mấy năm qua nước Pháp đón hàng chục ngàn anh chị em Tân tòng vào dịp Phục Sinh, phải chăng một phần cũng là hoa trái từ biến cố đó?!
Lịch sử của Giáo hội nhiều lần cho thấy Thiên Chúa không muốn sự dữ xảy ra. Nhưng khi sự dữ xảy ra, Ngài có thể làm nảy sinh từ đó những điều tốt đẹp hơn.
Ngài có thể biến nước mắt thành hy vọng, biến đổ nát thành khởi đầu.
Biến thử thách thành cơ hội để đức tin lớn lên.
Chiều hoàng hôn dần buông xuống trên nhà thờ Áng Sơn. Trong hội trường đơn sơ, Thánh lễ vẫn tiếp tục. Lời kinh vẫn vang lên. Những bài thánh ca vẫn được cất lên. Những người giáo dân vẫn quỳ gối sốt sắng như bao ngày. Nhìn khung cảnh ấy, tôi chợt xác tín rằng ngọn lửa tối hôm qua đã thiêu rụi rất nhiều thứ… nhưng nó không thể thiêu rụi đức tin, không thể thiêu rụi tình yêu. Không thể thiêu rụi niềm hy vọng!
Và có lẽ, đó mới chính là điều quan trọng nhất.
Và chính ngọn lửa ấy sẽ giúp Áng Sơn đứng dậy, bước tiếp và viết nên một câu chuyện mới – câu chuyện về một cộng đoàn đã đi qua thử thách bằng niềm hy vọng đặt nơi Thiên Chúa.
Đình Chẩn, 21.8.2026