.jpg)
Bài XXIV: Các Dòng Tu Hiện Diện Trên Mảnh Đất Phát Diệm – Phần 1
Qua 400 năm đón nhận Tin Mừng (1627–2027) và 125 năm thành lập Giáo phận (1901–2026), Giáo phận Phát Diệm đã chứng kiến sự hiện diện liên tục và sống động của các dòng tu nam nữ, góp phần làm phong phú đời sống đức tin, giáo dục và phục vụ xã hội theo đặc sủng, linh đạo của mỗi hội dòng.
1. HỘI DÒNG MẾN THÁNH GIÁ PHÁT DIỆM
Dòng Mến Thánh Giá được Đức cha Lambert de la Motte thành lập ngày 19-02-1670 tại Phố Hiến – Hưng Yên – Hà Nội, tại Gò Thị – Quy Nhơn năm 1671, và tại Juthia – Thái Lan năm 1672.
Đây là dòng nữ địa phương vừa chiêm niệm vừa hoạt động, có lời khấn, sống thành cộng đoàn theo một bản luật và trực thuộc Đức Giám mục Giáo phận nơi có Nhà Mẹ. Các nữ tu Mến Thánh Giá được mời gọi say mến Đức Giêsu Kitô – Đấng chịu đóng đinh và hăng say loan báo Tin Mừng, ưu tiên cho Giáo hội địa phương.
Trước khi Giáo phận Phát Diệm được thành lập (1901), tại đây đã có ba “Nhà Mụ” Mến Thánh Giá hiện diện: Bạch Bát, Yên Mối thuộc Phúc Nhạc, và Thành Đức (Cách Tâm). Dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm ngày nay được thành lập chính thức ngày mồng 04 tháng 04 năm 1902 với Nhà Mẹ tại Lưu Phương.
Sứ vụ của người nữ tu Mến Thánh Giá là thông dự vào tinh thần trung gian của Đức Giêsu Kitô, để tiếp nối sứ mạng cứu độ của Ngài, bằng việc chuyển cầu nơi nguyện đường và trong đời sống, để cầu xin ơn hoán cải cho lương dân và những tín hữu sống xa lìa Thiên Chúa, cùng xin Ngài tuôn đổ phúc lành trên xã hội cũng như Giáo hội. Theo tinh thần của Đấng sáng lập, Đức cha Pierre Lambert de la Motte, các nữ tu Mến Thánh Giá tập trung dấn thân phục vụ trong bốn lãnh vực:
1/. Giáo dục: văn hóa và đức tin;
2/. Y tế;
3/. Công tác xã hội;
4/. Bảo vệ và thăng tiến nữ giới.
Trải qua rất nhiều thăng trầm của lịch sử, đến năm 2025, Hội Dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm có tổng số 436 chị, gồm: 292 khấn trọn, 69 khấn tạm, 21 tập sinh, 26 tiền tập, 22 đệ tử và 06 chị hộ tu. Hiện nay, Hội Dòng có 35 cộng đoàn và một thí điểm truyền giáo, hiện diện tại Phát Diệm, Sài Gòn, Hà Nội, Bùi Chu, Mỹ và Roma.
2. ĐAN VIỆN XITÔ THÁNH MẪU CHÂU SƠN
Đan Viện Thánh Mẫu Châu Sơn là một cộng đoàn sống đời chiêm niệm theo tu luật thánh Biển Đức và truyền thống Dòng Xitô. Tọa lạc tại vùng Phú Sơn, tỉnh Ninh Bình ngày nay, Đan viện hiện diện như một không gian thinh lặng, cầu nguyện và tìm kiếm Thiên Chúa giữa núi rừng thanh vắng.
Ngày 08-09-1936, cha bề trên tân cử Anselmo Lê Hữu Từ chủ sự Thánh lễ khai sinh Đan Viện Thánh Mẫu Châu Sơn. Gần 100 năm hiện diện, trải qua rất nhiều thử thách và có khi gần như tan rã, nhưng với sự quan phòng của Thiên Chúa, ngày nay Đan viện Châu Sơn mỗi ngày mỗi phát triển về thành viên, cơ sở vật chất. Đặc biệt, việc đào luyện nhân sự, cách riêng trong thời gian nhà tập, ngày càng được chú trọng.
Với linh đạo: Lao động và Cầu nguyện, mỗi ngày cộng đoàn Đan Viện quy tụ bảy lần để cử hành thần vụ. Những lời kinh nối tiếp nhau làm nên nhịp sống đặc trưng của đan viện. Trong bầu khí tĩnh lặng ấy, các đan sĩ tìm kiếm Thiên Chúa và dâng lời cầu nguyện cho Giáo hội, cho thế giới và cho mọi người.
3. DÒNG KÍN CÁT MINH TRÌ CHÍNH
Khi nhắc đến đời sống tu trì chiêm niệm trong Giáo phận Phát Diệm, sẽ là thiếu sót nếu không nhắc đến Dòng Kín Cát Minh Trì Chính – một hiện diện âm thầm nhưng mang ý nghĩa thiêng liêng sâu xa, dù ngày nay cơ sở này không còn nữa.
Trong tầm nhìn mục tử của Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, việc xây dựng Giáo phận khởi đi từ ân sủng Thiên Chúa, mà ân sủng ấy được kín múc cách đặc biệt qua đời sống cầu nguyện. Vì thế, ngài đã mời gọi hai dòng tu chiêm niệm hiện diện trong Giáo phận như “hai cột thu lôi” thiêng liêng: Dòng Kín Cát Minh tại Trì Chính và Dòng Xitô tại Châu Sơn.
Nhà Dòng Kín Trì Chính được xây dựng năm 1939, tọa lạc phía bắc nhà thờ Trì Chính, bên bờ sông Vạc. Cũng khu vực này, Đức cha G.B. Nguyễn Bá Tòng còn cho xây dựng Trường Thử ở phía bắc Nhà Dòng Kín, dành cho các chú bé có ý hướng tu trì – tiền thân của Tiền Chủng viện thánh Phaolô và Trung tâm Mục vụ ngày nay.
Tuy được xây dựng với nhiều kỳ vọng, cộng đoàn Dòng Kín tại đây chỉ hiện diện trong thời gian không lâu. Các nữ tu từ Pháp sang, có thể gặp khó khăn về khí hậu, sinh hoạt và điều kiện thích nghi. Hơn nữa, do biến động thời cuộc, khu vực Trì Chính về sau chịu nhiều ảnh hưởng của chiến tranh và tiếng ồn, không còn thích hợp với đời sống tĩnh lặng của đan viện. Vì thế, cộng đoàn Dòng Kín rút lui.
Sau đó, khu nhà của Dòng Kín một thời được sử dụng làm trụ sở Nhà in Lê Bảo Tịnh và tờ nguyệt san Đường Sống.
Đến năm 1965, giữa thời kỳ chiến tranh khốc liệt, công trình bị bom đạn tàn phá hoàn toàn, khép lại sự hiện diện hữu hình của Nhà Dòng Kín Trì Chính. Dẫu cơ sở không còn, Nhà Dòng Kín Trì Chính vẫn là chứng tá âm thầm nhưng mạnh mẽ về vai trò thiết yếu của đời sống chiêm niệm trong lòng Giáo hội.
BAN GIÁO LÝ