Học hỏi về Năm Thánh Phát Diệm: Bài VII - Địa phận Phát Diệm được trao cho Giám mục đầu tiên người Việt Nam

HUẤN GIÁO TUẦN VII

Chủ đề: ĐỊA PHẬN PHÁT DIỆM ĐƯỢC TRAO CHO GIÁM MỤC ĐẦU TIÊN NGƯỜI VIỆT NAM

1. Phần tóm tắt các biến cố chính yếu.

Không lâu sau khi thiết lập địa phận Thanh Hóa, ngày 10-1-1933, Tòa Thánh bổ nhiệm cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, linh mục địa phận Sài Gòn, làm Giám mục phó địa phận Phát Diệm.

Bản thông tin về tình trạng địa phận vào ngày 1-5-1933 cho biết địa phận Phát Diệm gồm hai Đức Giám mục, 89 linh mục, trong đó có 6 thừa sai ngoại quốc, làm việc trong 8 giáo hạt, với 39 giáo xứ.

Ngày 20-10-1935, Đức cha Alexandre Marcou Thành nghỉ hưu, chính thức trao quyền quản trị địa phận Phát Diệm cho Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng. Từ mùa hè năm 1937, các cha người Việt lần lượt thay thế những vị thừa sai của cùng của Hội Thừa Sai Paris.

Về việc điều hành địa phận, Đức cha Gioan Baotixita tiếp tục công trình mà vị tiền nhiệm đã dầy công xây dựng. Đức cha đặc biệt thúc đẩy việc đào tạo linh mục tại Phát Diệm, đồng thời cho nhiều chủng sinh trẻ đi học tại Rôma. Trong khoảng 10 năm làm Giám mục Phát Diệm, Đức cha đã truyền chức cho khoảng 50 tân linh mục[1]. Đức cha lưu tâm đến việc tuyển chọn và đào tạo khởi đầu, nên cho xây dựng trường thử Trì Chính. Song song với việc đó, Đức cha cũng xây dựng nhà nghỉ mát Kim Đài cho hàng giáo sĩ trong địa phận.

Đức cha cũng quan tâm cách đặc biệt đối với đời sống thiêng liêng, đời sống tinh thần cũng như đời sống thể lý của người dân trong địa phận. Về đời sống thiêng liêng, Đức cha đã mời hai dòng chiêm niệm đến Phát Diệm: Dòng kín Cátminh được xây dựng ở Trì Chính và Dòng Xitô được lập tại Châu Sơn, Nho Quan. Đức cha coi hai dòng này như hai cột thu lôi bảo vệ địa phận.

Về đời sống tinh thần, Đức cha xây dựng Hội quán Nam Thanh vừa để làm nơi diễn kịch, vừa làm nơi gặp gỡ hội họp, vừa để tổ chức các buổi huấn luyện cho nhiều thành phần khác nhau. Về đời sống thể lý, Đức cha tiếp tục đắp đê mở mang vùng đất tân bồi để có thêm đất đai canh tác.

Thống kê vào năm 1938 cho biết tình hình nhân sự của địa phận Phát Diệm như sau: Số người công giáo là 110744, cùng với 2101 dự tòng, trên tổng số dân khoảng 400000 người; 33 giáo xứ, 9 phụ xứ (có linh mục cư trú), trong 8 giáo hạt; hàng linh mục gồm 111 vị, trong đó có một thừa sai ngoại quốc; 3 nam tu sĩ, 268 nữ tu sĩ, trong đó có 11 nữ tu người châu Âu, 175 thầy giảng; các chủng sinh bao gồm 63 đại chủng sinh và 166 tiểu chủng sinh[2].

Để chuẩn bị cho tương lai địa phận, Đức cha đặt cha Gioan Phan Đình Phùng làm cha chính địa phận, sau đó, xin Tòa Thánh bổ nhiệm cha Gioan làm Giám mục phó Phát Diệm. Việc bổ nhiệm được công bố ngày 2-6-1940 và lễ tấn phong được cử hành tại nhà thờ Phát Diệm ngày 3-12-1940.

Ngày 18-12-1943, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng đi nghỉ hưu tại xứ Xuân Đài, Bùi Chu, trao quyền điều hành địa phận cho Đức cha Gioan Phan Đình Phùng. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau đó, ngày 28-5-1944, Đức cha Gioan Phan Đình Phùng đột ngột qua đời[3].  

Ngày 19-7-1945, cha bề trên đan viện Châu Sơn, Tađêô Lê Hữu Từ được bổ nhiệm làm Giám mục Phát Diệm. Lễ tấn phong Giám mục được tổ chức tại nhà thờ Phát Diệm ngày 29-10-1945. Đây là giai đoạn có nhiều biến động lớn lao trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Đức cha Tađêô đã dùng nhiều cách khác nhau, đặc biệt là qua các thư chung và qua tổ chức tự vệ công giáo, để điều hành giáo phận và bảo vệ các tín hữu trước những mối nguy bạo lực và trước các làn sóng tư tưởng sai lạc. Đức cha cũng lo tổ chức đón tiếp chừng 60000 người tản cư về vùng Phát Diệm từ đầu năm 1947, đồng thời tiếp tục chương trình khai khẩn đất bồi ven biển[4].

Giống như các vị tiền nhiệm Đức cha Tađêô Lê Hữu Từ rất để tâm đến việc đào tạo linh mục. Đặc biệt, Đức cha cho nhiều linh mục và chủng sinh đi học ở nhiều nơi trên thế giới. Đức cha cũng tiếp tục mời Hội Trợ Tá Truyền Giáo SAM tới giúp địa phận Phát Diệm. Đức cha cũng lập ra nhà in Lê Bảo Tịnh để in các sách đạo và hướng dẫn mọi thành phần dân Chúa bằng tờ báo Tiếng Kêu.

Những biến chuyển thời cuộc đã buộc Đức cha Tađêô Lê Hữu Từ di cư vào Nam vào ngày 30-6-1954. Cùng đi với Đức cha còn có khoảng 60.000 giáo dân, hơn 120 linh mục và hơn 100 thầy giảng[5], cùng với đông đảo các nữ tu và hầu hết các chủng sinh.

Trước tháng 6-1954, địa phận Phát Diệm gồm 154 linh mục, trong đó có hai vị thuộc Trợ Tá Truyền Giáo SAM; 113 thầy giảng; 29 đại chủng sinh; 146 tiểu chủng sinh; khoảng 200 chú tại trường thử; 200 nữ tu Mến Thánh Giá trong 13 cộng đoàn; 6 nữ tu Dòng Đức Bà Truyền Giáo, trong đó có 3 nữ tu Việt Nam và 3 nữ tu người châu Âu; 65 giáo xứ trong 9 giáo hạt. Dòng Xitô Châu Sơn vốn đã bị phân tán, vì từ năm 1953 một số đan sĩ đã bị bắt đi tù, tới năm 1954 chỉ còn hai vị linh mục trong đan viện là cha Năng và cha Trụ. 

2. Phần câu hỏi

1. Sau khi giáo phận Thanh Hóa được tách khỏi giáo phận Phát Diệm, có sự thay đổi quan trọng nào đánh dấu bước chuyển mình của giáo phận không?

Thưa có. Sau khi giáo phận Thanh Hóa được tách khỏi giáo phận Phát Diệm, tòa thánh đã bổ nhiệm Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, vị giám mục đầu tiên người Việt Nam, làm giám mục giáo phận. Từ giai đoạn này, các linh mục người Việt cũng dần thay thế những vị trí quan trọng trong bộ máy của giáo phận. Tất cả điều này đánh dấu sự trưởng thành của giáo phận Phát Diệm nói riêng và giáo hội Việt Nam nói chung.

2. Sau khi được tấn phong làm giám mục giáo phận Phát Diệm, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng đã làm gì để tăng trưởng nhân sự phục vụ trong giáo phận?

Thưa: Sau khi được tấn phong làm giám mục giáo phận Phát Diệm, Đức cha Gioan Baotixita đã tiếp tục công trình mà vị tiền nhiệm đã dầy công xây dựng. Đức cha đặc biệt thúc đẩy việc đào tạo linh mục tại Phát Diệm, xây dựng trường thử Trì Chính, truyền chức nhiều linh mục và cử một số đông đi học tại Rôma. Song song với việc đó, Đức cha cũng xây dựng nhà nghỉ mát Kim Đài cho hàng giáo sĩ trong địa phận.

3. Song song với việc củng cố và phát triển cơ sở vật chất và nhân sự, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng còn có đường hướng mục vụ nào quan trọng nào đáng chú ý không?

Thưa: Về đời sống thiêng liêng, Đức cha đã mời hai dòng chiêm niệm đến Phát Diệm và coi hai dòng này như hai cột thu lôi bảo vệ địa phận. Với đời sống tinh thần, Đức cha xây dựng Hội quán Nam Thanh vừa để làm nơi diễn kịch, vừa làm nơi gặp gỡ hội họp, vừa để tổ chức các buổi huấn luyện cho nhiều thành phần khác nhau. Về đời sống thể lý, Đức cha tiếp tục đắp đê mở mang vùng đất tân bồi để có thêm đất đai canh tác.

4. Ai là người kế vị Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng chăm sóc giáo phận Phát Diệm?

Thưa: Ngày 18-12-1943, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng đi nghỉ hưu tại xứ Xuân Đài, Bùi Chu, trao quyền điều hành địa phận cho Đức cha Gioan Phan Đình Phùng. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau đó, ngày 28-5-1944, Đức cha Gioan Phan Đình Phùng đột ngột qua đời.

5. Sau khi Đức cha Gioan Phan Đình Phùng đột ngột qua đời, ai được bổ nhiệm coi sóc giáo phận chúng ta?

Thưa: Ngày 19-7-1945, cha bề trên đan viện Châu Sơn, Tađêô Lê Hữu Từ được bổ nhiệm làm Giám mục Phát Diệm. Lễ tấn phong Giám mục được tổ chức tại nhà thờ Phát Diệm ngày 29-10-1945.

6. Sau khi được tấn phong, Đức Cha Tađêô Lê Hữu Từ đã làm gì để bảo vệ và phát triển giáo phận trong một thời kì đầy biến động của thời cuộc?

Thưa: Đức cha Tađêô đã dùng nhiều cách khác nhau, đặc biệt là qua các thư chung và qua tổ chức tự vệ công giáo, để điều hành giáo phận và bảo vệ các tín hữu trước những mối nguy bạo lực và trước các làn sóng tư tưởng sai lạc. Đức cha cũng lập ra nhà in Lê Bảo Tịnh để in các sách đạo và hướng dẫn mọi thành phần dân Chúa bằng tờ báo Tiếng Kêu.

7. Có thể nói cho đến năm 1954, giáo phận Phát Diệm đã rất chi là mạnh mẽ. Vậy phải chăng trên đà đó giáo phận sẽ liên tục phát triển chăng?

Thưa không. Những biến chuyển thời cuộc đã buộc Đức cha Tađêô Lê Hữu từ di cư vào Nam vào ngày 30-6-1954. Cùng đi với Đức cha còn có khoảng 60000 giáo dân, hơn 120 linh mục và hơn 100 thầy giảng, cùng với đông đảo các nữ tu và hầu hết các chủng sinh. Điều này đã làm giáo phận suy yếu nghiêm trọng.

3. Phần câu hỏi trắc nghiệm

1. Đâu là bước ngoặt quan trọng đánh dấu sự trưởng thành của giáo phận Phát Diệm?

1. Đó là khi giáo phận được dần chuyển giao cho các giám mục và linh mục người Việt Nam coi sóc.
2. Đó là khi giáo phận đước các giáo sĩ thừa sai nước ngoài hướng dẫn.

2. Sau khi được tấn phong làm giám mục giáo phận Phát Diệm, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng đã làm gì để tăng trưởng nhân sự phục vụ trong giáo phận?

1. Đức cha Gioan Baotixita đã tiếp tục các công trình mà vị tiền nhiệm đã dầy công xây dựng.
2. Đức cha Gioan Baotixita đã cho xây dựng trường thử Trì Chính để đào tạo các ứng sinh linh mục.
3. Đức cha Gioan Baotixita đã truyền chức rất nhiều linh mục và cử một số đông đi học tại Rôma.
4. Tất cả các đáp án trên.

3. Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng còn có đường hướng mục vụ nào để phát triển các mặt cho giáo phận không?

1. Về đời sống thiêng liêng, Đức cha đã mời hai dòng chiêm niệm đến cầu xin ơn Chúa cho giáo phận.
2. Với đời sống tinh thần, Đức cha xây dựng Hội quán Nam Thanh và phát triển các hoạt động văn hóa.
3. Về đời sống thể lý, Đức cha tiếp tục đắp đê mở mang vùng đất tân bồi để có thêm đất đai canh tác.
4. Tất cả các ý trên.

4. Ai là người kế vị Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng chăm sóc giáo phận Phát Diệm?

1. Đức cha Gioan Phan Đình Phùng
2. Đức cha Tađêô Lê Hữu Từ
3. Đức cha thánh Phaolô Bùi Chu Tạo
4. Đức cha Nguyễn Văn Yến

5. Lễ tấn phong Đức Giám mục Tađêô Lê Hữu Từ được cử hành vào ngày bao nhiêu?

1. 28-10-1945
2. 29-10-1945
3. 30-10-1945
4. 01-11-1945

6. Đức Cha Tađêô Lê Hữu Từ đã làm gì để điều hành giáo phận và bảo vệ các tín hữu trước những mối nguy bạo lực và trước các làn sóng tư tưởng sai lạc?

1. Qua các thư chung để hướng dẫn giáo dân.
2. Thành lập tổ chức tự vệ công giáo.
3. Lập ra nhà in Lê Bảo Tịnh để in các sách đạo và hướng dẫn mọi thành phần dân Chúa bằng tờ báo Tiếng Kêu
4. Tất cả các đáp án trên.

7. Số giáo dân đã di cư vào miền Nam cùng Đức Cha Tađêô Lê Hữu Từ năm 1954?

1. Khoảng 60000 giáo dân
2. Khoảng 50000 giáo dân
3. Khoảng 55000 giáo dân
4. Khoảng 45000 giáo dân